Cuộc đời, những kỷ niệm và cái chết từ từ của Jailbreak trên iPhone

“Bẻ khóa” iPhone đã từng là một trào lưu hot trong cả thập niên trước. Tuy nhiên, giờ đây mọi thứ đã thay đổi. Cộng đồng jailbreak iPhone đã tan đàn xẻ nghé, với nhiều thành viên cũ nay tham gia vào các công ty bảo mật tư nhân hoặc chính Apple. Số ít nhóm đủ khả năng phá khóa độc lập cũng sẵn sàng nhận các khoản thưởng lớn cho việc tìm ra các lỗ hổng của iPhone...

*Bài viết này bao gồm bản gốc viết bởi Motherboard và thông tin tham khảo từ quyển The One Device: The Secret History of the iPhone, do 2 tác giả Lorenzo Franceschi-Bicchierai và Brian Merchant thực hiện.

Những khung cửa sổ nửa chừng hé mở, để lại chút ánh sáng mờ mờ bên trong phòng ngủ. Đây hẳn là một ngày xấu trời ở Bassano del Grappa, một thị trấn ở vùng đông bắc nước Ý, nơi chủ yếu nổi tiếng nhờ xuất khẩu loại rượu cùng tên Grappa. Tôi đang ngồi trên chiếc giường đôi – chỗ duy nhất ngồi được trong phòng. Bên trái tôi là cái kệ sách chất đầy truyện tranh chuột Mickey, phần không thể thiếu trong phòng ngủ thời thơ ấu của mỗi đứa trẻ Ý. Trước mặt tôi, ngồi trên chiếc ghế xoay nhựa giả da, là Luca Todesco, gã trai 19 tuổi được xem như cao thủ hack iPhone giỏi nhất thế giới.

Tôi đưa cho Todesco một chiếc iPhone 7 mới tinh đã chạy bản cập nhật mới nhất.

"Cậu có thể jailbreak nó được không?" Tôi hỏi.

Jailbreak iPhone là nghệ thuật thâm nhập vào hệ điều hành iOS nổi tiếng an toàn của Apple, rồi mở khóa nó, nhờ đó cho phép người dùng tự do tùy biến điện thoại, ghi đè hay cài đặt bất kỳ phần mềm nào mà không bị hạn chế bởi Apple. Ở thời điểm tôi gặp Todesco, tháng 12 năm 2016, chưa có thông tin nào về việc có thể jailbreak iPhone mới nhất, cũng như không có ai hay kỹ thuật hack nào được công khai – tính đến phiên bản iOS mới nhất cài trên iPhone của tôi lúc đó (iOS 10.2).

Năm 2007, lần đầu tiên trên thế giới, các hướng dẫn jailbreak iPhone cụ thể, từng bước một đã được đăng tải lên mạng để mọi người thoải mái xem và làm theo. Tiếp đó là hàng triệu người dùng cùng kéo nhau “vượt ngục”. Thậm chí thời hoàng kim, đã có một trang web ra đời mang tên jailbreakme.com – hoàn toàn miễn phí, người sử dụng muốn jailbreak điện thoại của mình chỉ cần truy cập vào đó là xong.

Tuy nhiên, bản jailbreak của Todesco, chỉ có sẵn ở phạm vi phòng ngủ bên trong ngôi nhà của bố mẹ hắn.

Todesco, người hiện giờ đã 20 tuổi, được biết đến trong cộng đồng hacker với biệt danh "qwertyoruiop", trông không có vẻ gì là bối rối. Hắn cầm điện thoại của tôi và với lấy một chiếc cáp Lightning trên bàn, bên cạnh một bộ sưu tập hơn hai chục cái iPod và iPhone, tất cả nằm gọn gàng bên cạnh nhau như đang trong buổi trưng bày sản phẩm Táo. Todesco cắm điện thoại, gõ một vài lệnh vào máy tính Mac của hắn, sau đó nhấn Enter. Chiếc iPhone 7 tắt ngúm rồi bật lên, trước khi một màn hình trắng xuất hiện:

“Đang thực thi… Patching… Đã jailbreak xong,” từng dòng thông báo nối đuôi nhau hiện lên.

“Haha!” Todesco nói, mỉm cười.

Bức tường bao phủ quanh khu vườn Táo đã bị đột nhập. Điện thoại chính thức bị (hay được) jailbreak.

Nếu đây là giai đoạn cuối những năm 2000, Todesco có thể sẽ đăng lên mạng cách hắn bẻ khóa và công bố kỹ thuật jailbreak mới nhất của mình cho tất cả mọi người. Người dùng iPhone chỉ việc ‘ăn sẵn’, bất cứ ai cũng có khả năng bẻ khóa điện thoại và cài đặt các ứng dụng không được Apple chấp thuận hoặc điều chỉnh giao diện, chủ đề hay tùy biến lại màn hình chính của điện thoại.

Jailbreak iPhone, nghĩa là khai thác một hoặc nhiều lỗi trong hệ điều hành nhằm vô hiệu hóa cơ chế bảo mật chỉ thực thi các mã lệnh hợp lệ. Điều này cho phép hacker chạy các đoạn mã không được Apple ký nhận (signed) và cho phép. Bằng cách đó, hacker mở ra khả năng cài đặt ứng dụng không được Apple chấp thuận, thay đổi hoặc tinh chỉnh hệ điều hành.

Bắt đầu ngay sau khi iPhone đầu tiên được ra mắt, và dần trở thành làn sóng trong năm 2008, có thể nói việc jailbreak iPhone là một hiện tượng văn hoá và kinh tế toàn diện. Các nhóm hacker nổi tiếng như iPhone Dev Team, Chronic Dev, và evad3rs là một trong số các cao thủ hack iPhone hay nhất ở thế hệ của họ. Họ từ cạnh tranh nhau cho đến tổ chức cả một cuộc thập tự chinh đột nhập vào điện thoại của Apple và mở toang hệ thống cho các lập trình viên tự do – cả xấu lẫn tốt. Một kỹ sư phần mềm nổi tiếng khác - Jay Freeman, đã ‘mở đường’ cho các hacker và các nhà phát triển bằng cách xây dựng Cydia - kho phần mềm thay thế App Store. Tại thời đỉnh cao, Cydia, vốn có trước App Store, là một mảng kinh doanh thu hút hàng triệu đô la doanh thu và cung cấp cho người dùng cách để trải nghiệm iPhone như một máy tính thật sự miễn phí và mở.

Tuy nhiên, giờ đây mọi thứ đã thay đổi. Cộng đồng jailbreak iPhone đã tan đàn xẻ nghé, với nhiều thành viên cũ nay tham gia vào các công ty bảo mật tư nhân hoặc chính Apple. Số ít nhóm đủ khả năng phá khóa độc lập cũng sẵn sàng nhận các khoản thưởng lớn cho việc tìm ra các lỗ hổng của iPhone. Và người dùng bắt đầu thôi yêu cầu jailbreak, bởi đơn giản Apple đã ‘chôm’ các ý tưởng hay nhất của những người bẻ khóa và dần triển khai chúng vào iOS rồi.

***

Khi iPhone 7 được phát hành vào ngày 16 tháng 9 năm 2016, Todesco đã tìm cách để jailbreak phiên bản iOS mới chỉ trong vòng vài giờ sau khi vừa nhận chiếc điện thoại qua bưu điện. Anh trình diễn chiến tích của mình trên YouTube và nói với Motherboard rằng anh có thể làm nhanh như vậy bởi vì hầu hết các lỗi và rò rỉ cần dùng cho việc jailbreak, anh đã tìm ra và khai thác từ các phiên bản iOS trước đó.

Việc tìm ra những lỗi này không đơn giản. iOS là một-trong-những hệ điều hành có mức độ bảo mật an toàn và mạnh mẽ nhất, nếu không muốn nói là nhất thế giới . Những dòng mã lập trình nằm bên dưới giao diện phần lớn là bí mật. Thật khó để tìm ra cách thức hoạt động của iOS, huống gì một mình tìm ra những sai sót trong đó. Apple luôn đặt mức ưu tiên bảo mật cao cho iOS, nhưng iPhone không phải là không thể hack được. Bất cứ ai đọc các ghi chú bảo mật của Apple sau khi vừa cập nhật iOS sẽ thấy một loạt danh sách lỗi, có khi lỗi sau nghiêm trọng hơn lỗi trước. Chưa kể đến một vài trường hợp phần mềm độc hại lây lan trên iOS, hay việc các hacker chính phủ jailbreak điện thoại với mục tiêu theo dõi người dùng đã bị tố cáo trong năm ngoái.

Tuy nhiên, không thể chối cãi rằng iPhone là một khu vườn cấm với bức tường bao quanh gần như bất khả xâm phạm, chỉ những hacker, đơn lẻ hay nhóm – phải trình độ rất cao mới có thể xâm nhập vào nó.

Trong khi Todesco vui mừng trình diễn việc jailbreak iPhone trên YouTube và công bố nó với tạp chí Motherboard, hacker trẻ tuổi này không có kế hoạch tiết lộ bí mật của mình cho công chúng. Rốt cuộc, kỹ thuật Todesco vượt qua lớp bảo vệ chặt chẽ của Apple, dựa vào việc tìm ra các lỗi bảo mật tương ứng, có thể lên đến 1 triệu USD, theo mức giá được cung cấp bởi các thương gia trên thị trường chợ đen Zero-day.

Những người tiên phong tiên phong trong việc jailbreak đã biến iPhone nguyên bản từ một chiếc điện thoại sang một công cụ mạnh mẽ có thể làm được nhiều thứ mà điện thoại của chúng ta làm được ngày hôm nay, từ chơi trò chơi cho đến việc theo dõi quãng đường đạp xe của bạn.

"Trong iPhone đời đầu iOS 1.0, Apple thậm chí không có một trò chơi nào, đúng không? Mỗi điện thoại khác đều có một bản sao của Snake hoặc Hangman - Apple chả có gì sất", Freeman nói. Rằng iPhone đầu tiên còn không thể cài đặt cấu hình nhạc chuông, hoặc tắt âm một số địa chỉ liên lạc vào những giờ nhất định trong ngày.

"iPhone xuất hiện và về cơ bản, nó chỉ có một trình duyệt web nhỏ cho máy tính bảng cố nhét vừa bên trong một chiếc điện thoại cùi bắp".

"Có hàng tá những tính năng đã có trên ‘điện thoại thường’, và đó lại toàn là những tính năng iPhone không có", Freeman tiếp. "iPhone xuất hiện và về cơ bản, nó chỉ có một trình duyệt web nhỏ cho máy tính bảng cố nhét vừa bên trong một chiếc điện thoại cùi bắp".

Đó là những ngày Miền Tây Hoang Dã của jailbreak, khi những tài năng trẻ, chuyên nghiệp hay nghiệp dư, thay nhau hack vào iPhone cho vui, để ‘đóng gạch’ vào bức tường bao quanh vườn Táo.

Một nhân viên giấu tên của Apple cho biết: "Nó bắt đầu khi một nhóm thanh thiếu niên viết chương trình khai thác các lỗi cấp độ NSA nhằm truyền tải phần mềm tự do.”

Trong một thời gian, các hacker đã lan truyền sự tự do như vậy. Và cho mọi người trên toàn thế giới đã có cơ hội để tùy biến, chỉnh sửa hay thêm thắt tính năng cho iPhone của họ.

"Tất cả mọi người đều thi nhau jailbreak – Bởi có rất nhiều thứ vui nhộn mà bạn có thể làm".Freeman, người đàn ông nay đã 35 tuổi, tiếp tục: "Người dùng iPhone iOS2 vẫn jailbreak vì họ muốn đổi giao diện (themes), hoặc muốn copy-paste”. "Có quá nhiều hoa thơm trái ngọt treo lơ lửng trên đầu mọi người đang chờ đợi những điều cơ bản mà một chiếc máy tính hoặc điện thoại dễ dàng làm được. "

Mười năm sau khi iPhone lên kệ trên các dãy bàn mướt mát của Apple Store toàn thế giới, từ vụ jailbreak đầu tiên, thời kỳ Miền Tây Hoang Dã đã chấm dứt. Giờ đây, có riêng một ngành công nghiệp nghiên cứu về bảo mật cho iPhone, được chuyên nghiệp hóa trị giá hàng triệu đô la. Đó là một thế giới nơi mà tự bản thân việc jailbreak - hay ít nhất jailbreak như chúng ta từng biết - có thể đã kết thúc.

***

Một cậu trai 17 tuổi với mái tóc xoăn rối bù trong một chiếc sơmi có cúc áo hơi quá cỡ đứng ngượng nghịu như đang bị mẹ bắt trông bếp, khi cậu rút một chiếc iPhone – đời đầu - ra khỏi túi quần jeans của mình.

"Chào tất cả mọi người, đây là geohot. Và đây là iPhone đầu tiên trên thế giới được mở khóa", George Hotz đã thông báo trong một video YouTube đã được tải lên vào tháng 8 năm 2007.

Làm việc với một nhóm các hacker trực tuyến nhằm giải thoát iPhone khỏi ‘thân phận nô lệ’ của AT&T, Hotz đã dành ra 500 giờ để điều tra những điểm yếu của điện thoại trước khi tìm ra một lộ trình cho Chén Thánh: Đầu tiên, anh dùng một chiếc tuốc nơ vít mở kính và một chiếc phím gảy đàn ghita để tháo lưng nắp sau điện thoại. Anh đã tìm thấy bộ xử lý baseband, chip khóa điện thoại vào mạng AT&T. Sau đó, anh ghi đè lên con chip bằng cách hàn một sợi dây vào và chạy đủ điện áp thông qua nó để ngẫu nhiên hóa mã lập trình. Xong. Trên máy tính của mình, Hotz đã viết một chương trình cho phép iPhone hoạt động với bất cứ nhà mạng nào.

Hotz quay phim lại kết quả - giới thiệu cách mới để thực hiện cuộc gọi bằng iPhone trên thẻ SIM T-Mobile - và nổi tiếng. Một doanh nhân giàu có đã đổi ngay cho anh một chiếc xe thể thao để mở khóa điện thoại. Giá cổ phiếu của Apple tăng vọt vào ngày tin tức lan đi, và các nhà phân tích cho rằng điều đó nhờ vào câu chuyện đang lan truyền: đã có cách sở hữu chiếc “điện thoại thần thánh" mà không cần phụ thuộc vào AT&T.